Czynności sprawdzające

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 8.0/10 (4 votes cast)

Wstęp do kontroli podatkowej

Czynności sprawdzające to w gruncie rzeczy „wstęp” do kontroli podatkowej. Można je przyrównać do kontroli „kameralnej”, której istota polega na weryfikowaniu oraz konfrontowaniu informacji pochodzących z różnych źródeł. Jednak od kontroli podatkowej wyróżnia je to, że uregulowane zostały w odrębnym dziale V ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, zatem na gruncie tej ustawy, nie są formalnie tożsame z kontrolą podatkową. To oznacza, że podatnik i organ podatkowy nie podlegają takim ograniczeniom, jak przy kontroli podatkowej.[1]

Zdaniem WSA w Warszawie (wyrok z dnia 28 marca 2007 r., II SA/Wa 4029/06, LEX nr 328219), w myśl pkt 2 art. 272 Ordynacji Podatkowej, czynności sprawdzające służą badaniu formalnej poprawności dokumentów, takich jak deklaracja, w znaczeniu nadanym przez art. 3 pkt 5 tej ustawy. Ocena formalnej poprawności ma na celu sprawdzenie, czy dokument został sporządzony zgodnie z ustalonymi wymaganiami, a jeżeli takie wymagania wynikają z przepisów prawa, w szczególności z prawa podatkowego, czy nie zawiera błędów lub oczywistych omyłek.[2]

 Istota czynności sprawdzających

Do cech charakteryzujących istotę czynności sprawdzających należy:

1) podejmowanie czynności tylko w stosunku do podatników składających organowi podatkowemu deklaracje podatkowe oraz wpłacających zadeklarowane podatki i ich wysokość, co praktycznie oznacza odnoszenie czynności sprawdzających przede wszystkim, lecz nie wyłącznie, do podatników dokonujących tzw. samoobliczenia podatku oraz do płatników i inkasentów;

2) podejmowanie czynności tylko przez organy podatkowe pierwszej instancji, co wyklucza możliwość podejmowania czynności sprawdzających przez podmioty pełniące rolę organów podatkowych, a także przez podatkowe organy odwoławcze;

3) podejmowanie czynności tylko z urzędu, lecz bez obowiązku odnoszenia ich do każdego podatnika, płatnika lub inkasenta;

4) traktowanie czynności sprawdzających jako czynności faktycznych, których podjęcie i wykonanie nie prowadzi bezpośrednio do wywołania skutków prawnych;

5) ograniczenie uprawnień organu dokonującego czynności sprawdzających wobec podmiotu sprawdzanego do:

a) wezwania do złożenia wyjaśnień oraz skorygowania deklaracji podatkowej (art. 274 Ordynacji Podatkowej.),

b) wezwania do okazania dokumentów, złożenia kopii dokumentów, sporządzenia i przekazania informacji (art. 275 Ordynacji Podatkowej.),

c) przeprowadzenia oględzin lokalu mieszkalnego (art. 276 Ordynacji.);

6) zapewnienie podmiotom sprawdzanym uprawnień w zakresie wymienionym w pkt 5 a)-c);

7) możliwość wyłączenia urzędu skarbowego lub jego pracownika od wykonywania czynności sprawdzających (art. 278 i 279 Ordynacji Podatkowej.);

8) stosowanie do czynności sprawdzających przepisów ordynacji podatkowej dotyczących: doręczeń, wezwań, udostępniania akt, postanowień i zażaleń, a pominięcie przepisów ordynacji poświęconych protokołom i adnotacjom oraz dowodom;

9) przepisy prawne nie określają jak długo mogą być prowadzone czynności sprawdzające.

Trzeba zaznaczyć, że czynności sprawdzające, ze względu na to, że są uregulowane w osobnym dziale ustawy, nie mogą być podjęte, gdy wcześniej zostało wszczęte postępowanie podatkowe, czy kontrola skarbowa.[3]

Zakres owych czynności jest ograniczony – w szczególności mogą dotyczyć dokumentacji, kontrolujący nie może natomiast żądać np. składania wyjaśnień przez kontrahenta. Jednakże, jeżeli w trakcie czynności kontrahent wypowiada się w kwestiach związanych z tymi czynnościami organ wypowiedzi te powinien zapisać w protokole, biorąc w szczególności pod uwagę formę tego dokumentu.[4] Czynności sprawdzające służą korekcie formalnych (np. rachunkowych), a nie merytorycznych (np. związanych ze zwolnieniami podatkowymi) wad deklaracji.

Cel czynności sprawdzających

Zgodnie z art. 272 Ordynacji Podatkowej, celem czynności sprawdzających jest:

a) sprawdzenie terminowości:

– składania deklaracji,

– wpłacania zadeklarowanych podatków, w tym również pobieranych przez płatników oraz inkasentów,

b) stwierdzenie formalnej poprawności  wyżej wymienionych dokumentów,

c) ustalenie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności z przedstawionymi dokumentami.

 Organy dokonujące czynności sprawdzających

Czynności sprawdzających dokonują organy pierwszej instancji. Zgodnie z art. 13 Ordynacji Podatkowej takimi organami są: Naczelnik Urzędu Skarbowego, Naczelnik Urzędu Celnego, wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa, oraz na podstawie odrębnych przepisów – Dyrektor Izby Skarbowej, Dyrektor Izby Celnej.

Wyjątkowo organem takim jest minister właściwy do spraw finansów publicznych, lub organ podatkowy przez niego upoważniony w zakresie wymiany z Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej informacji o podatku od towarów i usług, odnośnie składanych dokumentów do tego organu.[5]

Rodzaje czynności sprawdzających

Zgodnie z ustawą – Ordynacja Podatkowa, do czynności sprawdzających zalicza się:

  • Korektę deklaracji podatkowej;
  • Złożenie wyjaśnień organowi podatkowemu;
  • Żądanie przedstawienia dokumentów;
  • Okazanie dokumentów lub ich fotokopii, jeżeli podatnik skorzystał z przysługujących mu ulg podatkowych;
  • Oględziny lokalu.

Korekta deklaracji podatkowej

Jeżeli zostaną stwierdzone w deklaracji podatkowej błędy rachunkowe, inne oczywiste omyłki, lub wypełnienie deklaracji niezgodnie z ustalonymi wymaganiami, organ podatkowy:

  • Koryguje deklarację samodzielnie, jeżeli zmiana wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty nadpłaty, kwoty zwrotu podatku lub wysokości straty nie przekracza kwoty 1000 zł.

Organ uwierzytelnia kopię korekty i doręcza ją podatnikowi wraz z informacją o zmianie wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku lub wysokości straty, bądź z informacją o braku takich zmian. Na tą korektę podatnik może wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia uwierzytelnionej kopii skorygowanej deklaracji. Wniesienie sprzeciwu powoduje anulowanie korekty. Po upływie tego terminu korekta deklaracji wywołuje skutki prawne, jak korekta złożona przez podatnika.

  • Zwraca się do składającego deklaracje o jej skorygowanie oraz złożenie niezbędnych wyjaśnień wskazując przyczyny, z powodu których zawarte w deklaracji informacje podaje się w wątpliwość. [6]

Przepis ten ma zastosowanie także wobec płatników i inkasentów, a także w stosunku do załączników w deklaracji podatkowej.

Artykuł 274 różni się od art. 81 Ordynacji Podatkowej tym, że inicjatywa korekty leży po różnych stronach. Zgodnie z art. 81, to podatnik (płatnik lub inkasent) ma prawo złożyć korektę deklaracji, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej. Artykuł 274 uzależnia złożenie korekty deklaracji od wcześniejszego wezwania przez organ podatkowy, który stwierdził uprzednio w niej błędy. W praktyce, podatnik może złożyć korektę samodzielnie na podstawie artykułu 81 Ordynacji Podatkowej do momentu wezwania przez organ na mocy artykułu 274 ustawy.

 Złożenie wyjaśnień

Jest to uprawnienie organu przysługujące wtedy, gdy podatnik nie złożył deklaracji w ogóle. W tym przypadku organ może zażądać złożenia wyjaśnień lub wezwać do złożenia deklaracji, jeżeli taki obowiązek istnieje.

Organ podatkowy może także wezwać do udzielenie niezbędnych wyjaśnień lub uzupełnienia deklaracji, wskazując przyczyny podania w wątpliwość rzetelności danych w niej zawartych.[7]

 Żądanie przedstawienia dokumentów

To uprawnienie przysługuje organowi podatkowemu w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym, lub kontrolą podatkową, wobec kontrahentów podatnika, wykonujących działalność gospodarczą. Polega ono na przedstawieniu dokumentów w zakresie objętym kontrolą podatnika, w celu sprawdzenia ich prawidłowości i rzetelności. Z czynności tych sporządza się protokół.[8]

Paragraf 2 artykułu 274c zezwala na zlecenie wykonania tej czynności innemu organowi właściwemu miejscowo, jeżeli miejsce zamieszkania, siedziba lub miejsce wykonywania działalności kontrolowanego kontrahenta znajduje się poza właściwością organu prowadzącego kontrolę.

Czynności w przypadku skorzystania z ulg

Czynność ta przysługuje organowi, gdy podatnik skorzystał z przysługujących mu ulg podatkowych. Polega ona na wezwaniu do okazania dokumentów lub ich fotokopii, których posiadania wymaga przepis prawa. Chodzi tutaj o sprawdzenie dokumentów, które poświadczają prawo do skorzystania z ulgi podatkowej. Pojęcie ulgi należy tu rozumieć zgodnie z art. 3 pkt. 6 Ordynacji Podatkowej.[9]

Przepis ten pozwala na kontrolę zasadności deklaracji w części dotyczącej przyznania ulg jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowej sensu stricto. Ustalenia te nie zamykają organowi również weryfikacji podstaw do skorzystania z ulgi.

Banki, zakłady ubezpieczeń i fundusze inwestycyjne, domy maklerskie, banki prowadzące działalność maklerską, towarzystwa funduszy inwestycyjnych i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe mają obowiązek do sporządzenia i przekazania informacji o zdarzenia stanowiących podstawę do skorzystania przez podatnika z ulg podatkowych, jeżeli zostały wykazane w złożonej przez niego deklaracji, na żądanie Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Naczelnika Urzędu Celnego. Informacje te objęte są tajemnicą skarbową zgodnie z art. 275 § 4 w zw. Z art. 82 § 4 Ordynacji Podatkowej.

Oględziny lokalu

Uprawnienie to przysługuje organowi jedynie, gdy podatnik wyrazi na to zgodę. Chodzi tu o dokonanie oględzin lokalu mieszkalnego lub jego części, jeżeli jest to niezbędne do zweryfikowania zgodności stanu faktycznego z danymi wynikającymi ze złożonej przez podatnika deklaracji oraz innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków na cele mieszkaniowe lub inwestycyjne.[10]

Pracownik organu podatkowego w porozumieniu z podatnikiem ustala termin dokonania oględzin w drodze adnotacji, podpisanej przez podatnika. W razie nieudostępnienia lokalu w terminie, organ podatkowy może wyznaczyć nowy termin przeprowadzenia oględzin.

Z dokonanych oględzin sporządza się protokół, który dołącza się do akt sprawy.

Redakcja tego przepisu nie przewiduje sytuacji, gdy podatnik nie wyraża zgody na dokonanie oględzin. Ustawa przewiduje tutaj dwie sytuacje. Po pierwsze organ może dokonać oględzin na podstawie zezwolenia prokuratora w ramach kontroli podatkowej. Po drugie organ może uznać dane w deklaracji za niewiarygodne, a konsekwencji zweryfikowania wysokości zobowiązania podatkowego i pociągnięcia do odpowiedzialności karnoskarbowej.
W interesie podatnika zatem leży wyrażenie zgody na dokonanie oględzin, by organ mógł uznać dane za wiarygodne.

Wyłączenie organu

Artykuł 278 Ordynacji Podatkowej przewiduje możliwość wyłączenia Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz innych organów podatkowych od dokonywania czynności sprawdzających. Przesłanki wyłączenia znajdują się w rozdziale 2 działu 4 ustawy Ordynacja Podatkowa. W tym przypadku deklaracja jest składana do organu podlegającego wyłączeniu, który przekazuje ją wyznaczonego organu do dokonywania czynności sprawdzających, pozostawiając jej kopię.

 Odesłania

Artykuł 277 Ordynacji Podatkowej przewiduje, że czynności sprawdzających dokonuje się także w przypadku złożenia deklaracji lub wniosku w sprawie zwrotu podatku.

Jeżeli przeprowadzenie czynności sprawdzających zasadność zwrotu podatku wymaga przedłużenia terminu jego zwrotu, organ może wydać postanowienie o przedłużeniu tego terminu do czasu zakończenia czynności sprawdzających. Na to postanowienie przysługuje zażalenie. [11]

Niedawno wszedł w życie artykuł 280 Ordynacji Podatkowej, który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w tym dziale stosuje się odpowiednio przepisy artykułu 143 oraz przepisy rozdziałów 1-3, 5, 6, 9 (z wyłączeniem 171a), 10, 14, 16, 23 działy IV.

Zgodnie z tym artykułem organ może upoważnić pracownika urzędu do wydawania decyzji i postanowień w imieniu organu, a także do czynności sprawdzających stosuje się odpowiednio zasady ogólne postępowania podatkowego, zasady wyłączenia pracownika lub organu podatkowego, ogólne pojęcie strony, zasady doręczeń oraz wezwań, sporządzania protokołów i adnotacji, zasady udostępniania akt, wydawania postanowień i rozpatrywania na nie zażaleń oraz przepisy odnośnie kosztów postępowania.


[1] http://www.podatki.abc.com.pl/czytaj/-/artykul/czynnosci-sprawdzajace. 16.04.2012 r.

[2] C. Kosikowski, Komentarz do art. 272 ustawy – Ordynacja Podatkowa, wyd. LexisNexis, Warszawa 2011 r.

[3] Wyrok NSA z dn. 14 grudnia 2006 r., I FSK 315/06, LEX nr 285315.

 

[4] wyrok WSA w Białymstoku z dn. 3 października 2008 r., I SA/Bk 216/08, LEX nr 589860.

 

[5] Ustawa z dn. 29.08.1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926), art. 272a.

[6] Ustawa z dn. 29.08.1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926), art. 274.

[7] Ustawa z dn. 29.08.1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926), art. 274a.

[8] Ustawa z dn. 29.08.1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926), art. 274c.

[9] C. Kosikowski, Komentarz do ustawy – Ordynacja Podatkowa, wyd. LexisNexis, Warszawa 2011 r.

[10] Ustawa z dn. 29.08.1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926), art. 276.

[11] Ustawa z dn. 29.08.1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926), art. 274b.

Czynności sprawdzające, 8.0 out of 10 based on 4 ratings

About Katarzyna Szczerbiak