Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (3 votes cast)

odpowiedzialność za zobowiązania podatkoweTen rodzaj odpowiedzialności za zaległości pieniężne jest jednym z najbardziej uciążliwych. Podatnik (płatnik, inkasent) posiada bowiem dług wobec organu administracji publicznej, jakim jest Urząd Skarbowy, a tym samym wobec Skarbu Państwa.

Ordynacja Podatkowa nie definiuje pojęcia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe. Mieści się ona w zakresie znaczeniowym szerszego pojęcia, jakim jest odpowiedzialność podatkowa. Istota odpowiedzialności podatkowej upatrywana jest w uprawnieniach wierzyciela podatkowego, który może domagać się dobrowolnej lub przymusowej zapłaty podatku od dłużnika.[i]

Przedmiotem odpowiedzialności podatkowej jest zaległość podatkowa – jest to podatek niezapłacony w terminie płatności, a także niezapłacona w terminie zaliczka na podatek, bądź rata podatku.[ii] Warto wspomnieć, że Ordynacja Podatkowa na równi z zaległością podatkową traktuje także:

  • Nadpłatę, która została wykazana nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, którą organ podatkowy zwrócił lub zaliczył na poczet bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych;
  • Nienależny zwrot podatku, lub w wysokości wyższej od należnej, bądź został on zaliczony na poczet zobowiązań podatkowych ( z winy podatnika);
  • Wynagrodzenie płatników i inkasentów pobrane nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej;
  • Oprocentowanie nienależnej nadpłaty lub zwrotu podatku. [iii]

Zakres przedmiotowy odpowiedzialności obejmuje także świadczenia uboczne w stosunku do zaległości podatkowej, tj. odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne.

Adresatem odpowiedzialności podatkowej mogą być zarówno podatnicy, jak i osoby nieuczestniczące w takim stosunku prawnym. Ordynacja Podatkowa zawiera zamknięty katalog podmiotów ponoszących taką odpowiedzialność.

1. Odpowiedzialność za zobowiązania:

a) podatnika i małżonka podatnika
Podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki(w tym zaliczki, odsetki i koszty).[iv] Małżonek podatnika odpowiada całym majątkiem wspólnym za cudzy dług, jeżeli ma z podatnikiem wspólność majątkową.[v] Doktryna krytykuje takie rozwiązanie jako niekonstytucyjne, ponieważ małżonek nie jest stroną w decyzji organu podatkowego i nie może skutecznie się bronić poprzez wniesienie odwołania. Można się przed tym ustrzec poprzez ograniczenie lub zniesienie wspólności majątkowej, lecz ich skutki prawne nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem, zniesienia, ustania wspólności majątkowej, uprawomocnienia się orzeczenia o separacji, zawarcia umowy (intercyzy).[vi] Małżonek może żądać wydania przez organ podatkowy zaświadczenia o wysokości zaległości podatkowych(jeżeli pozostaje we wspólności majątkowej nie wymagana jest zgoda podatnika).[vii]
Małżonek podatnika może także odpowiadać solidarnie z podatnikiem za zobowiązania podatkowe, jeżeli są wspólnie opodatkowani; solidarna jest także ich wierzytelność o zwrot nadpłaty. Do odpowiedzialności solidarnej stosuje się przepisy KC.

b) płatnika i małżonka płatnika
Obowiązkiem płatnika jest zgodnie z art. 8 ustawy Ordynacja Podatkowa, obliczenie podatku, pobranie go od podatnika i wpłacenie go we właściwym terminie do organu podatkowego. Za ich niewykonanie płatnik odpowiada całym swoim majątkiem.[viii] Organ podatkowy wydaje wtedy decyzję o odpowiedzialności podatkowej płatnika [deklaratoryjna].[ix] Co do odpowiedzialności małżonka płatnika stosuje się przepisy o odpowiedzialności małżonka podatnika.[x] Płatnikowi przysługuje wynagrodzenie zryczałtowane z terminowe wpłacanie podatków, zasady ich ustalania określa Minister Finansów lub organ stanowiący Samorządu Terytorialnego (zależnie od typu podatku).

c) inkasenta i małżonka inkasenta
Obowiązkiem inkasenta jest zgodnie z art. 9 ustawy, pobranie podatku od podatnika i wpłacenie go we właściwym terminie do organu podatkowego. Za ich niewykonanie inkasent odpowiada całym swoim majątkiem. Organ podatkowy wydaje wtedy, jak w przypadku odpowiedzialności płatnika,  decyzję o odpowiedzialności podatkowej inkasenta. Co do odpowiedzialności małżonka inkasenta stosuje się przepisy o odpowiedzialności małżonka podatnika. Inkasentowi przysługuje wynagrodzenie zryczałtowane z terminowe wpłacanie podatków, na takich samych zasadach, jak płatnikowi.[xi]

2. Odpowiedzialność osób trzecich

Osoby te ponoszą dodatkową odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe. Nazwa odzwierciedla fakt, iż nie są uczestnikami pierwotnego stosunku zobowiązaniowego. Rozszerzenie kręgu dłużników ma na celu ustanowienie dodatkowego zabezpieczenia interesów fiskalnych Skarbu Państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego.[xii] Odpowiedzialność ta podlega jednak wielu ograniczeniom, które odnoszą się przede wszystkim do możliwości ustanowienia dodatkowej odpowiedzialności. Co ważne, do tego rodzaju odpowiedzialności stosuje się odpowiednio przepisy o odpowiedzialności małżonka – zatem jeżeli egzekucja majątku odrębnego osoby trzeciej okaże się niewystarczająca, organ podatkowy dokona egzekucja z majątku wspólnego małżonków.[xiii]
Katalog osób ponoszących dodatkową odpowiedzialność podatkową przedstawia tabela:

Tabela 1: odpowiedzialność osób trzecich

Podmiot

Zakres odpowiedzialności

Wyjątki i ograniczenia

Rozwiedziony małżonek(a także w separacji lub w przypadku unieważnienia małżeństwa) (art. 110) Odpowiedzialność solidarna z byłym małżonkiem za zaległości podatkowe powstałe w czasie trwania wspólności majątkowej, do wysokości udziału w majątku wspólnym. Niepobrane należności dla płatnika lub inkasenta, odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne powstałe po uprawomocnieniu się orzeczenia o rozwodzie.
Członek rodziny podatnika (zstępni, wstępni, rodzeństwo, małżonkowie zstępnych, osoby przysposobione, konkubenci, małżonek z umową o rozdzielności majątkowej, orzeczeniem sądu o zniesieniu współwłasności, małżonek w separacji) Odpowiedzialność solidarna całym swoim majątkiem z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe powstałe w okresie współdziałania osób, przy uzyskiwaniu korzyści z prowadzenia działalności Nie dotyczy osób, wobec których ciążył obowiązek alimentacyjny na podatniku, ograniczenie do wysokości uzyskanej korzyści, nie obejmuje niepobranych należności dla płatnika lub inkasenta z wyjątkiem tych niepobranych od wskazanych podmiotów.
Nabywca przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części Odpowiedzialność solidarna z podatnikiem całym swoim majątkiem za zaległości powstałe do dnia nabycia i związane z prowadzoną przez przedsiębiorstwo działalnością, o których nabywca mógł się dowiedzieć (zaświadczenie – art. 306g) Ograniczenie do wartości nabytku, nie obejmuje niepobranych należności dla płatnika lub inkasenta, odsetek za zwłokę i oprocentowania zaliczek na podatek VAT powstałych po dniu nabycia; nie stosuje się w postępowaniu egzekucyjnym i upadłościowym.
Jednoosobowa spółka kapitałowa (przekształcona z przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną) Odpowiedzialność całym swoim majątkiem solidarnie za powstałe do dnia przekształcenia zaległości podatkowe.
Firmant (użyczył swojego imienia i nazwiska w celu zatajenia prowadzenia działalności przez inną osobę) Odpowiedzialność solidarna całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe powstałe podczas prowadzenia tej działalności.
Dzierżawiący (właściciel, samoistny posiadacz, użytkownik wieczysty; stosuje się także d najmu, leasingu, użytkowania lub innych umów o podobnym charakterze) Jeżeli istnieją powiązania rodzinne, kapitałowe lub majątkowe w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych lub wynikające ze stosunku pracy, osoba odpowiada za zaległości podatkowe użytkownika powstałe w związku z działalnością prowadzoną przez użytkownika, jeżeli przedmiot dzierżawy służy do jej prowadzenia lub jest z nią związany. Ograniczenie do równowartości przedmiotu dzierżawy;
Dzierżawca, lub użytkownik nieruchomości Odpowiedzialność solidarna całym swoim majątkiem z podatnikiem za zaległości podatkowe z tytułu opodatkowania nieruchomości powstałe podczas trwania dzierżawy lub użytkowania, nawet jeżeli istnieją powiązania, jak w przypadku odpowiedzialności dzierżawiącego Nie obejmuje należności za podatki niepobrane lub pobrane a niewpłacone przez płatników i inkasentów, odsetki za zwłokę, niezwrócone w terminie zaliczki podatku VAT oraz ich oprocentowanie, koszty postępowania egzekucyjnego.
Wspólnicy spółek osobowych (także byli, oraz będące wspólnikami w chwili rozwiązania spółki) Odpowiedzialność solidarna całym swoim majątkiem ze spółką i pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki, także te powstałe po jej rozwiązaniu. Zaległości zobowiązań powstałych z mocy prawa nie wymagają wydania decyzji o wysokości zobowiązania.
Wspólnicy spółek kapitałowych, pełnomocnik lub wspólnicy, gdy pełnomocnika nie powołano (odpowiednio były pełnomocnik i wspólnicy) odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że zgłoszono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe bądź niezgłoszenie takiego wniosku lub niewszczęcie postępowania nastąpiło bez jego winy; nie wskazał mienia  spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia ich obowiązków oraz inne zaległości powstałe w czasie ich pełnienia
Inne osoby prawne – członkowie organów zarządzających Odpowiedzialność solidarna całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe.
Osoby prawne przejmujące lub powstałe w wyniku podziału Odpowiedzialność solidarna całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe osoby prawnej dzielonej, powstałych do dnia wydzielenia. Ograniczenie do wartości aktywów netto nabytych, wynikających z planu podziału
Gwarant, poręczyciel Odpowiedzialność solidarna z podatnikiem(płatnikiem, inkasentem, następcą prawnym, os. trzecią) całym swym majątkiem za zobowiązanie będące przedmiotem zabezpieczenia wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego w związku z wykonaniem decyzji. Do wysokości kwoty poręczenia i w terminie wskazanym w poręczeniu lub w gwarancji.
Źródło: własne.

Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich powstaje w następstwie decyzji organu podatkowego o charakterze konstytutywnym (kreującym nowy stan prawny). Jeżeli inne przepisy nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają także za: podatki niepobrane lub pobrane a niewpłacone przez płatników i inkasentów, odsetki za zwłokę, niezwrócone w terminie zaliczki podatku VAT oraz ich oprocentowanie, koszty postępowania egzekucyjnego.[xiv]

3. Wstąpienie następców prawnych w prawa i obowiązki podatnika

Ten temat jest często pomijany w doktrynie, jednak również stanowi podstawę odpowiedzialności podatkowej osób innych, niż podatnik(płatnik, inkasent). Nie będzie też zgodne z rzeczywistością stwierdzenie, że następca prawny przejmuje tylko aktywa poprzednika.

Rozdział czternasty ustawy Ordynacja Podatkowa reguluje zakres odpowiedzialności następców prawnych i podmiotów przekształconych.[xv]  Jest to materia sięgająca do innych dziedzin prawa, więc będzie przedmiotem innej publikacji.


[i] W. Wójtowicz, Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, wyd. Wolters Kluwer Polska Sp. Z o.o., Warszawa 2011, s. 162.

[ii] Ustawa z dn. 29.08.1997r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), art. 51

[iii] Tamże, art. 52§1.

[iv] Tamże, art. 26.

[v] Tamże, art. 29§1.

[vi] Tamże, art. 29§2.

[vii] Tamże, art. 306h.

[viii] Tamże, art. 30§1 i 3.

[ix] Tamże, art. 30§4.

[x] Tamże, art. 29§3.

[xi] Tamże, art. 28.

[xii] W. Wójtowicz, Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, wyd. Wolters Kluwer Polska Sp. Z o.o., Warszawa 2011, s. 164.

[xiii] Ustawa z dn. 29.08.1997r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), art. 109§1.

[xiv] Tamże, art. 107§2.

[xv] Tamże, art. 93-106.

Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe, 10.0 out of 10 based on 3 ratings

About Katarzyna Szczerbiak